दशैँमा खानपानमा सावधानी अपनाऔँ, स्वस्थ र सुरक्षित भएर चाडपर्व मनाऔँ

शेयेर गर्नुहोस

फार्मासिस्ट हेमन्त रिमाल, टीकापुर ०३ असोज /
दशैँ नेपालीहरूको महान् चाड हो। यो पर्वले परिवारबीचको आत्मीयता, सामाजिक सद्भाव, भेटघाट र खुसी साटासाट गर्ने अवसर प्रदान गर्छ। दशैँमा टीका, जमरा, आशीर्वाद र पारिवारिक जमघटका साथै मासु, मिठाई, सेलरोटी, अचारलगायतका परिकार खाने चलन छ। तर, चाडपर्वको उत्साहमा खानपान र दैनिक जीवनशैलीप्रति बेवास्ता गर्दा स्वास्थ्यमा समस्या देखिन सक्छ। त्यसैले दशैँको खुसीसँगै आफ्नो र परिवारका सदस्यहरूको स्वास्थ्यको ख्याल गर्नु आवश्यक छ।
के खाने, के नखाने?
दशैँमा मासु खानु आफैँमा अस्वस्थकर होइन। मासुमा प्रोटिन, आइरनलगायतका पोषक तत्त्व पाइन्छन्। तर, यसको मात्रा, पकाउने तरिका र सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्छ। अत्यधिक बोसो भएको मासु, धेरै तेलमा तारिएका परिकार, धेरै नुन भएका अचार तथा प्रशोधित खाद्य पदार्थको सेवन कम गर्नु उचित हुन्छ।
त्यसैगरी, मिठाई, गुलियो परिकार, चिनी मिसाइएका पेय पदार्थ र अत्यधिक चिल्लो खानेकुरा आवश्यकताभन्दा बढी सेवन गर्दा शरीरमा अतिरिक्त क्यालोरी जम्मा हुन सक्छ। यसले तौल बढ्ने तथा मधुमेह, उच्च रक्तचाप र मुटुसम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिको स्वास्थ्य व्यवस्थापनमा कठिनाइ ल्याउन सक्छ।
खानपानमा विविधता अपनाउनु राम्रो हुन्छ। दाल, गेडागुडी, हरियो सागसब्जी, मौसमी फलफूल, अन्न तथा पर्याप्त पानीलाई दैनिक भोजनको हिस्सा बनाउनुपर्छ। एकैपटक धेरै खाना खानुभन्दा आफ्नो भोक र शरीरको आवश्यकताअनुसार सन्तुलित मात्रामा खानु उपयुक्त हुन्छ।
मासु खाँदा विशेष सावधानी
दशैँमा मासुको खपत बढ्ने भएकाले यसको खरिद, भण्डारण र पकाउने प्रक्रियामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। ताजा र सुरक्षित मासु छनोट गर्ने, काँचो मासु र पकाएको खानालाई छुट्टाछुट्टै राख्ने तथा मासु भित्रसम्म राम्ररी पाक्ने गरी पकाउने गर्नुपर्छ। मासुलाई लामो समयसम्म कोठाको तापक्रममा खुला राख्नु हुँदैन। फ्रिजमा राख्नुपर्ने खाद्य पदार्थलाई उचित तापक्रममा सुरक्षित राख्नुपर्छ।
बासी, दुर्गन्धित, रङ वा बनावट असामान्य भएको तथा अस्वच्छ वातावरणमा राखिएको मासु खानु हुँदैन। खाना बनाउनु र खानुअघि साबुनपानीले हात धुने, सफा भाँडाकुँडा प्रयोग गर्ने र सुरक्षित पानी पिउने बानीले खाद्यजन्य रोगको जोखिम कम गर्न मद्दत गर्छ।
मदिरा र धूमपानबाट टाढै रहौँ
दशैँमा भेटघाट तथा भोजभतेरका क्रममा मदिरा सेवन गर्ने प्रवृत्ति पनि देखिन्छ। तर, मदिरा स्वास्थ्यका लागि जोखिमरहित हुँदैन। यसले निर्णय क्षमता कमजोर बनाउन सक्छ र दुर्घटना, चोटपटक तथा अन्य स्वास्थ्य समस्याको जोखिम बढाउन सक्छ। विशेषगरी मदिरा सेवन गरेर सवारीसाधन चलाउनु अत्यन्तै जोखिमपूर्ण हुन्छ।
चाडपर्वलाई मदिरा र धूमपानबिनै पनि खुसीसाथ मनाउन सकिन्छ। परिवार र साथीभाइसँगको भेटघाट, रमाइलो कुराकानी तथा सांस्कृतिक गतिविधिलाई प्राथमिकता दिनु स्वस्थ जीवनशैलीका दृष्टिले राम्रो विकल्प हो।
दीर्घरोग भएका व्यक्तिले थप ध्यान दिनुपर्छ
मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटु, मिर्गौला तथा कलेजोसम्बन्धी रोग भएका व्यक्तिले दशैँमा खानपानमा थप सावधानी अपनाउनुपर्छ। चिकित्सकले दिएको आहारसम्बन्धी सल्लाह पालना गर्ने, औषधि नियमित सेवन गर्ने र नियमित जाँचलाई निरन्तरता दिने गर्नुपर्छ।
मधुमेह भएका व्यक्तिले मिठाई तथा चिनीको मात्रा नियन्त्रण गर्नुपर्छ भने उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले नुनको सेवन कम गर्नुपर्छ। मिर्गौलासम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिले सबैलाई समान रूपमा लागू हुने पानी वा आहारको सल्लाह अपनाउनुको सट्टा चिकित्सकले दिएको व्यक्तिगत निर्देशन पालना गर्नुपर्छ। चाडपर्वका कारण औषधि छुटाउनु वा चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि बन्द गर्नु हुँदैन।
स्वस्थ रहन दैनिक जीवनशैलीमा पनि ध्यान दिऔँ
दशैँमा खानपानसँगै शारीरिक गतिविधि, पर्याप्त निद्रा र व्यक्तिगत सरसफाइमा पनि ध्यान दिनुपर्छ। खाना खाएपछि आफ्नो स्वास्थ्य र क्षमताअनुसार हल्का हिँडडुल गर्ने, लामो समयसम्म निष्क्रिय भएर नबस्ने र पर्याप्त आराम गर्ने बानी उपयोगी हुन्छ। बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र दीर्घरोग भएका व्यक्तिको स्वास्थ्य तथा सुरक्षामा परिवारका सदस्यले विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
अत्यधिक पेट दुख्ने, लगातार बान्ता हुने, दिसामा रगत देखिने, शरीरमा पानीको कमी हुने वा अन्य गम्भीर लक्षण देखिएमा घरेलु उपचारमै सीमित नभई स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नुपर्छ।
स्वस्थ शरीर, स्वच्छ खानपान र सुरक्षित व्यवहार नै खुसीयालीपूर्ण दशैँका आधार हुन्। यस वर्षको दशैँमा स्वादसँगै स्वास्थ्यलाई पनि प्राथमिकता दिऔँ, आफू स्वस्थ रहौँ र परिवारलाई पनि स्वस्थ रहन प्रेरित गरौँ।
सबैमा स्वस्थ, सुरक्षित र मंगलमय विजया दशमीको हार्दिक शुभकामना!